Ode aan de baksteen - woonhuis John en Peter

Inleiding

In Kerkwijk in de Bommelwaard lag een ruim landbouwkavel. John en Peter uit Rotterdam zagen kans hier hun duurzame droomhuis te realiseren en betrokken Personal Architecture (P∙A) om deze te verzilveren. Referenties toonden strakke vormen en abstracte materialen. Een boomgaard uit vervlogen tijden en de streekeigen baksteen boden uitkomst.

Toelichting ontwerp

“Het liefst willen we een strakke villa met een plat dak, maar we hebben zo’n vermoeden dat de Gemeente daar niet in mee zal gaan”, was de reactie van John en Peter gevraagd naar hun wensen voor hun nieuwe huis. De in de Welstandsnota voorgeschreven traditionele typologie met schuine kap, bezorgde hen de nodige kopzorgen: hoe zijn deze eisen verenigbaar met de wens van een ‘strakke en eigentijdse’ woning? Waar kunnen we een zwevend dek over een waterpartij kwijt? En hoe passen onze wensen in de landelijke omgeving van Kerkwijk?

Het antwoord schuilt in de eigenzinnige wijze waarop P∙A de traditionele typologie vertaalde in een woning met grote glaspartijen en ambachtelijk metselwerk. Door de overeenkomst in materiaalgebruik en kapvorm gaat het huis moeiteloos op in zijn omgeving, maar als je langer kijkt valt op dat de grote, open leefruimtes – die alzijdig in verbinding staan met het omringende landschap – een scherp contrast vormen met de introverte boerderijen in de directe omgeving. De boeren luiken, maar dan zwart en abstract, zijn een knipoog naar de buren.

De zichtassen van de woning zijn ontleend aan de lange lijnen van de fruitboomgaard die oorspronkelijk op het perceel stond. De opvallende schijf die van voor tot achter en van boven tot onder door de woning loopt, structureert niet alleen de plattegrond, maar ook de omliggende terrassen en de vijver. Ook het talud waarop de woning ligt is een verwijzing naar de woerden waar de boerderijen van de Bommelerwaard in vroeger tijden gevestigd werden ter beschermding tegen overstromingen.

Kerkwijk ligt in het hart van de Bommelwaard omsloten door Maas en Waal. De rivieren brengen grondstof voor de baksteen. Reden voor P∙A om deze een bijzondere rol in het ontwerp te geven. De gekozen steen heeft precies dat effect waar P∙A naar zocht: verfijnd door de zanderige kleur maar grof door de vele schakeringen: uitgesproken en ingetogen tegelijk. Het blokverband in de voorgevel, de rollaag die het metselwerk overal beëindigt en de snedes in de voorgevel vormen samen een ode aan het streekeigen materiaal.

John en Peter leiden een bijna autarkisch leven in de Bommelerwaard. Ze eten van de boomgaard en moestuin. De woning is energieneutraal, zonnepanelen wekken stroom op en de zonneboiler zorgt voor warm water. De koellast is beperkt door buitenzonwering en overstekken bij de puien. De luiken en kleine gevelopeningen beperken het warmteverlies op de noordgevel.

Toelichting categorie

Onze opdrachtgevers, John & Peter, lieten hun stadse leven achter zich voor een nieuw en duurzaam leven in de Bommelerwaard. Hun droom was een grote tuin waar fruit en groenten verbouwd worden met in het middelpunt een huis als warme plek om samen te zijn. Dit alles in een strakke villa met dito afwerking en grote raampartijen. Een eenvoudige opgave.

De opgave bleek echter complexer. De stedenbouwkundige spelregels schreven een sub-optimale positionering voor van het object, de welstandscriteria neigden naar traditionele vormgeving en het uitgebreide programma en referenties van John en Peter lieten zich hiermee lastig verenigen. Door de introductie van een helder organiserend principe en een verfijnde materialisering lukte het P∙A deze ogenschijnlijk tegenstrijdige randvoorwaarden en wensen te verenigen.

P∙A heeft de grenzen opgezocht van de spelregels van de gemeente en heeft met het concept het verleden met het heden verknoopt. De baksteen traditie in de streek en het karakter van de fruitteelt vormen de basis voor het ontwerp. Twee thema’s: ‘ode aan de baksteen’ en ‘lange lijnen in de Bommelerwaard’ boden houvast in de structurering en vormgeving van het ontwerp.

Deze conceptuele uitgangspunten zijn op consistente wijze terecht gekomen in het ontwerp. De lange lijnen vormen met een structurerende schijf de basis van de plattegrond op beide lagen. De zichtassen over het lange kavel blijven daardoor voelbaar in elke ruimte in het huis. De bijzondere baksteen en de verschillende verbanden zijn alzijdig en zonder concessies doorgevoerd

Dat het ontwerp van P∙A tot in detail is gerealiseerd is niet in de laatste plaats te danken aan de vasthoudendheid van de opdrachtgevers. Er was geen oneindig budget beschikbaar. Door het project gefaseerd uit te voeren en de tweede fase eigenhandig te realiseren wisten John en Peter het voor elkaar te krijgen. En zonder in te boeten op de (architectonische) kwaliteit. Hoe makkelijk is het om, als het even tegenzit, toch maar over te stappen naar een daktrim? Of door dreigende bezuinigingen het blokverband overboord te gooien? John en Peter niet!

De inpassing van het huis op de plek is niet alleen ingegeven door de verwijzing naar de boomgaard en de baksteen traditie. Een derde thema om het huis te laten 'landen' op de plek is de woerd: een natuurlijke verhoging in het landschap die ook voorkomen in het stroomgebied van Maas en Waal. Door het huis hoger te leggen voegt het zich in de rurale context.

Colofon

Datum van ingebruikname: 2017-12-01

Bouwperiode van: 2015-04-01

Bouwperiode tot: 2017-12-01

Bruto vloeroppervlak: 330

Architecten:
Sander van Schaik
Maarten Polkamp

Architectenbureau: Personal Architecture

Website (architectenbureau): www.personal-architecture.nl

Contact (e-mail): sander@personal-architecture.nl

Telefoonnummer: +31 (0) 108865093

Opdrachtgever: John van Wijgerden

Relevante adviseurs:
Luuk Doyer (Ad Wouters Bouwtechnisch Adviesburo)

Aannemer:
Bouwbedrijf Van Steenbergen Kerkwijk

Fotograaf: Ossip van Duivenbode

Inloggen op
Gebouw van het jaar

Wachtwoord vergeten?
Registreren (Sluiten)